parallax background

فرش دستباف کرمان

از دیرباز در فراسوی مرزهای کشورمان ، هرگاه سخن از هنر ایرانی به میان آمده است نام فرش ایران بر لبها نقش بسته است که فرش دستباف کرمان هم از این قاعده استثنا نیست 

. در بسیاری از اقلیم های دور و نزدیک ، طی قرنهای متمادی ، فرش های ظریف با نقشهای ساحرانه ، شناسنامه ایران بود . این بدان معنی نیست که دیگر هنرهای ما مانند معماری ، خطاطی و کاشی سازی ، شال بافی و … از ارزش جهانی برخوردار نیست و در محافل هنری دنیا مقامی ندارند .

لیکن بدان سبب که فرش ایران از قدیم جنبه اقتصادی داشته و توسط تجار ایرانی و خارجی به بازارهای دنیا عرضه شده است.  شناسایی مردمی که فرش ایران را از نزدیک دیده و از آن به عنوان تزئین منازل و کاخهای خود استفاده کرده اند ، بالطبع نسبت به سایر هنرها بیشتر و ملموس تر است . فرش ایران ، چون فراخنای این سرزمین پر از تنوع و تمایز است ، اما در ساختمان بافته های مراکز فرش بافی ایران با تمام بعد مسافت ، وجوه مشترکی از نظر مصالح و فن وجود دارد . این وجه مشترک ، پیوندی نهانی و نامرئی بین جلوه های متفاوت هنر فرش بافی ایران به وجود می آورد و به فرش های ایران با هر نقش و نگار و در هر شیوه ای که خلق شده اند ، هویت می بخشد . اما ویژگیهایی را در فرآورده های مناطق گوناگون باید در نظر داشت ، که دست استادکاران و آشنایان به فن فرش بافی را در شناخت محصول این هنر باز گذاشته است و همین خصوصیات به اصطلاح شناسنامه فرش است که در رج رج آن و خط خط نقشه اش منعکس می گردد . واضح است که جامعه شناسی فرش بافی در آشنایی شناسنامه آن نقش بسیار مؤثر دارد . نتیجه کلام این که شرایط اقلیمی و نیز بنیادهای فرهنگی قومی هر منطقه در تمامی هنرهای آن از جمله هنر فرش بافی تأثیر به سزایی دارد و آثار به وضوح در آفریده های دست مردم مناطق مختلف می توان دید و از یکدیگر جدا کرد

ویژگی های فرش دستباف کرمان

همانگونه که گفتیم فرش های بافت نقاط مختلف از ویژگی های گوناگون برخوردارند .

بالطبع از ویژگی های زیر برخورد دار است:

پشم یا خامه برای بافت فرش  دستباف کرمان اصولا نرم و نتابیده تدارک می شود ، خامه نتابیده ، خامه ای است که پس از چیده شدن از پشت گوسفند و گذراندن مراحل رنگرزی بدون : ه اینکه آن را بتابند و به صورت رشته در آورند ، مورد تنابیده در این است که نرم و ظریف است و بافته شده آن خوشنماست . در صنعت کرمان معمولا دو نوع پشم بکار می رود

  •  ١- پشم را مستقیما از پشت گوسفند می چینند و مورد پشم را پشم زنده می گویند . پشم زنده معمولا دو گونه است : بهاره و پائیزه . الف – پشم بهاره ، این نوع پشم را در نیمه بهار از پشت گوسفند می چیننا لطافت هوا و تازگی علوفه ، پشم بهاره ، نرم ترین و محکم ترین و براق ترین نوع پشم است و فرش  های بافته شده با این پشم ظریفترین و مرغوبترین فرش است.  ب – پشم پائیزه ، در آغاز پائیز از پشت گوسفند چیده می شود و نسبت به پشم بهاره زیرتر و زمخت تر است.  در نتیجه انعطاف کمی دارد .
  • ۲- پس از ذبح گوسفند پشم آن را هنگام دباغی پوستش ، به وسیله آهک جدا می کنند نوع اخیر را اصطلاحا پشم مرده می نمامند . پشم مرده معمولا زبر و زمخت و انعطاف ناپذیر است و به سبب تأثیر مواد آهکی در مقابل رنگ و هم مقاومت  .  می کند ، در نتیجه دیرتر و کمتر رنگ می گیرد

تاروپود

تاروپود فرش  دستبافکرمان نیز مانند سایر فرش ها از پنبه است. چه پنبه در برابر کشش دار فرش مقاوم تر از پشم است. و باعث نمی شود که تارها منعطف و در نتیجه شل شوند . پود فرش دستباف کرمان هم از پنبه است .

رنگرزی

در کرمان برای رنگ کردن خامه از رنگ های شیمیایی استفاده می کنند . البته در سال های قبل ، پیش از آنکه صنعت رنگ های شیمیایی پیشرفت امروزه را داشته باشد ، رنگرزهای کرمانی رنگ های طبیعی را بکار می گرفتند ، لیکن رنگ های طبیعی از ثبات لازم برخوردار نبوده رنگرزها برای این که به رنگ ثابت دست یابند و ، ضمن اینکه پشم را در داخل رنگ برای مدت نسبتا طولانی می جوشاندند . از مواد ثابت کننده شیمیایی  هم به منظور ثبات بیشتر  استفاده می کردند .

رنگ‌های شیمیایی برای رنگرزی قالی | هزار و یک بوم

 

طرح و نقشه

برای فرش دستباف کرمان نقشه های خاص کرمان وجود دارد . البته تأثیر پذیری طرح های فرش  دستباف کرمان را از نقشه های اصفهان مانند شاه عباسی که اوج طرح و نقشه در دوران صفویان ، یعنی درخشانترین دوران فرش در ایران و نیز نقشه شیخ صفی که پویایی خاصی در بین طرح های فرش ایران دارند ، نباید از نظر دور داشت .

  • لچک و ترنج

دراین طرح در اصل از تذهیب هایی که توسط کاتبان هنرمند ، بر جلد کتابها نقش می بست و  یا تزئینات و کاشی کاری ها اقتباس گردیده و با تغییراتی که حاصل تراوش افكار لطيف هنرمندان فرشباف و طراحان  نقشه است به صورت فعلی در آمده است . ترنج نقش کشیده دایره یا ستاره واری است که معمولا میانی ترین قسمت نقشه را تشکیل میدهد . دو کلاله به عنوان دو سر ترنج زیبایی خاصی به این نقشه میدهد . ربع ترنج با تغییری مختصر تشکیل دهنده لچک این نقشه است که در گوشه متن واقع می شود .

  • نقش شاه عباسی

در اساس همان نقش اسلیمی آغاز کار صفویان است که نگاره های خاص زمان شاه عباس نیز بدان افزوده شده است و امروزه همه زیر یک عنوان آمده است. اسلیمی را گفته اند طرح انتزاعی درخت است با   پیچ و خم شاخ و برگ آن و این نگاره در هنرهای تزئینی ایران سابقه بس درازی دارد که به زمان ساسانیان می رسد و از جمله می توان آن را در نقش بیستون دید

طرح های شاه عباسی – فرش دستباف

برگرفته از کتاب فرش ایران از ایرج افشار

گالری فرش

SQL requests:210. Generation time:0,714 sec. Memory consumption:40.1 mb